Duurzaamheid gevangen in gescheiden werelden

Duurzaamheid gevangen in gescheiden werelden

21.01.2015

Professioneel hebben wij, broer en zus, sterk verschillende achtergronden. Toch komen we elkaar tegen, buiten de familiekring, op het onderwerp duurzaamheid. Tot onze verbazing blijkt dit onderwerp zich in gescheiden werelden te ontwikkelen.

Veronique houdt zich bezig met marketing en reclamecampagnes voor maatschappelijke en duurzame merken. Zij organiseert met haar communicatiebureau in Amsterdam een paar keer per jaar een ‘Duurzaamheidsdialoog’ waarbij NGO’s en duurzame- en (nog) niet zo duurzame merken met elkaar in gesprek gaan. Vincent is zelfstandig adviseur en geeft advies over energie- en klimaatbeleid aan overheden en bedrijven. We komen elkaar tegen op de bijeenkomsten in het kader van de Duurzaamheidsdialoog en op bijeenkomsten van de VVM (Vereniging voor Milieudeskundigen) waar Veronique recent werd gevraagd om vanuit marketing optiek ‘iets’ te zeggen over het milieubeleid.

Als we elkaar zo tegen komen, verbazen we ons iedere keer over het grote verschil tussen de groepen die op deze bijeenkomsten afkomen. Personen, onderwerpen en benadering verschillen sterk. Het lijken verschillende werelden.

Enerzijds de academische wereld van beleidmakers: ambtenaren, onderzoekers en adviseurs, die elkaar ontmoeten binnen de VVM en werken aan het nationaal en internationaal milieu- en klimaatbeleid. Veelal grijze mannen die het grotendeels met elkaar eens zijn: de opwarming van de aarde is het meest urgente probleem van deze tijd, deze urgentie wordt in politiek en maatschappij onvoldoende onderkend en er gebeurt te weinig om de opwarming van de aarde tegen te houden, en als er al iets gebeurt zijn het schijnoplossingen.

Anderzijds de deelnemers aan de Duurzaamheidsdialoog: jonger, en meer gemêleerd. Zij laten hele andere ontwikkelingen zien: een wereld van lokale initiatieven, bewuste bedrijven, start-ups, crowdfunding, deelsystemen, duurzame producten en bewuste consumenten, die zich inzetten voor een meer duurzame wereld. Het bruist en gist van duurzame initiatieven. Er lijkt een brede maatschappelijke beweging in ontwikkeling: grote groepen professionals, actieve burgers én consumenten die willen ‘verduurzamen’ en moeite doen om invulling en betekenis te geven aan het begrip duurzaamheid.

Het lijkt erop dat deze maatschappelijke beweging en de academische wereld volledig los staan van elkaar. De academici kijken, enigszins denigrerend, neer op al die goedbedoelde initiatieven die bij elkaar naar hun inschatting een marginale bijdrage vormen aan de oplossing van het klimaatprobleem. Betrokkenen bij de maatschappelijke beweging zijn vooral bezig met het gevecht om de eigen initiatieven te realiseren en zelf bewuster te leven, zonder zich te laten afremmen door de vraag of de bijdrage aan de oplossing van het milieuprobleem ‘voldoende groot’ is of ‘op de meest efficiënte manier’ gebeurt. Alle kleine beetjes helpen, nietwaar?

Toch hebben beide werelden elkaar hard nodig. De milieuproblematiek kan niet opgelost worden zonder veranderingen in de echte economie. Alle duurzame initiatieven laten zien wat er nu mogelijk is, wat werkt, wat niet werkt, binnen de huidige wetten, normen en structuren. De duurzame beweging laat ook zien dat er draagvlak is, niet bij iedereen, maar er is een steeds bredere stroming in de maatschappij die duurzaamheid belangrijk vindt.

Natuurlijk is er ook terechte kritiek op veel duurzame initiatieven mogelijk. Het lijkt alsof alles wel duurzaamheid genoemd wordt, vaak zonder dat daar enige wetenschappelijke of maatschappelijke onderbouwing voor te geven is. In wezen zou elke claim op duurzaamheid moeten kunnen steunen op draagvlak van stakeholders, én van onderbouwing door deskundigen.

Veel duurzame initiatieven hebben echter wel degelijk toegevoegde waarde, maar de academische wereld lijkt deze ontwikkelingen niet op waarde te schatten. Bewuste consumenten, actieve burgers en duurzame initiatieven lijken als weinig relevant te worden gezien. Het is bezig met internationale, Europese en nationale doelstellingen en afspraken, met normen en technische doorbraken, maar zou ook voort moeten bouwen op deze maatschappelijke ontwikkeling. Niet door kritiek te leveren op inhoud, omvang of reikwijdte van initiatieven, maar door te analyseren waarom er nu blijkbaar niet meer haalbaar is, hiervoor structurele oplossingen te ontwikkelen en de politiek te overtuigen van de noodzaak van deze oplossingen.

Zeker voor dat laatste is het zinvol dat de werelden van beleidsmakers en duurzame initiatieven meer bij elkaar komen. Niet alleen om meer en betere projecten te realiseren maar ook om het voor de politiek (en in het stemhokje) zichtbaar te maken dat er bij een grote maatschappelijke beweging draagvlak is voor duurzame oplossingen.

Vincent Swinkels, zelfstandig adviseur VS Sustainable Strategy en associate bij SQ Consult
Veronique Swinkels, directeur BBK/Door Vriendschap Sterker en initiatiefnemer FoodQuake.nl