Amitav Ghosh beschrijft in zijn prachtige River of Smoke hoe in het jaar 1838 de Engelsen en Amerikanen door de Chinezen worden gedwongen te stoppen met de opiumsmokkel. Niet langer accepteren de Chinezen dat buitenlanders vrijspel denken te hebben binnen de Chinese landsgrenzen. De veranderingen kondigden zich al langer aan maar werden door de handelaars genegeerd. Er zat veel geld en politiek achter de volgeladen schepen die voor Canton voor anker lagen te wachten. De verwachting was dat de vrije markt gekoppeld aan de menselijke zwakte waardoor corruptie eenvoudig is, ook nu weer sterker zou blijken dan de voornemens van de Chinezen om opiumsmokkel uit te bannen. De Chinezen hielden echter voet bij stuk en hele vlootladingen opium werden vernietigd. De Engelsen lieten het er niet bij zitten en stuurden oorlogsschepen naar het gebied.

Het leidende motief van deze handelaren was de vrije markt en het recht om om het even wat te verkopen zolang er maar mensen zijn die het willen kopen. De markt zag alleen een recht op handelen en geen verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke consequenties. Sterker nog de staat kwam te hulp om iets af te dwingen wat op eigen bodem verboden was.

Bij het lezen van het boek vond ik het knap hoeveel parallellen er te trekken zijn met de huidige financiële crisis. Ondanks vele alarmbellen blijven landen en bedrijven dezelfde koers varen en verwacht men de crisis met toverspreuken te kunnen bezweren. Politici zijn banger voor de eigen peergroup en investeerders dan dat ze oog hebben voor de belangen van de burgers. Er wordt op grote schaal met twee maten gemeten. Rookgordijnen worden opgetrokken. Het wordt steeds moeilijker om feit en fictie van elkaar te onderscheiden. En het is pas na veel dwalen door fantasy land dat er een nieuwe generatie opstaat die de slechte en oude gewoontes durft te verwerpen en met overtuiging een geheel nieuwe koers inslaat.