Ik moet het nog eens precies uitzoeken hoe het in Italië werkt met referenda. Misschien kunnen we daar nog iets van leren hier. Blijkbaar worden daar referenda regelmatig uitgeschreven, lokaal en nationaal, maar bereiken ze tot nu toe meestal niet de gewenste drempel van 50% opkomst  en een meerderheid voor het onderwerp.  Zo is er blijkbaar sinds 1994 geen opkomst van meer dan 50% gerealiseerd en werden de referenda verworpen. Maar dat is aan het veranderen omdat de Italianen eindelijk openlijk de pik hebben op Berlusconi. En als gevolg daarvan zien ze hem graag vallen. De Italianen konden afgelopen weekeind stemmen tegen de herinvoering van kernenergie, de privatisering van het waternet en de afschaffing van een wet die de Italiaanse premier ten dele beschermt tegen rechtsvervolging. Om zover te komen hadden om te beginnen al 500.000 Italianen een handtekening onder de referendumaanvraag gezet. Heerlijk toch, om zo als volk je president duidelijk te maken dat kernenergie in, het toch niet aardbevingvrije, Italië geen slimme optie is, het water van alle Italianen moet blijven en hem zelf te sommeren naar de rechtbank te komen.

Nederlanders (of de Nederlandse politiek?) lijken een hekel te hebben aan referenda. Er zijn al meerdere initiatieven geweest om het landelijke referendum wettelijk te regelen. Tot nu toe is het niet gelukt.  Landelijk is er maar een keer een referendum geweest; het referendum over de  Europese grondwet. Hiervan hebben nog steeds meerdere (oud)politici een trauma. Dat werd ons zondagavond in het programma de Slag om Brussel weer duidelijk. Jammer deze terughoudendheid. Een referendum dwingt politici helder uit te leggen en te beargumenteren waarom ze iets graag willen. Lokaal zien we meer animo voor het referendum. Amsterdammers bijvoorbeeld houden er best wel van, maar boeken niet altijd succes. Het referendum tegen de Noord-Zuidlijn en tegen het stadsdeel Centrum bracht helaas niet genoeg mensen op de been. Het referendum tegen de verzelfstandiging van het openbaar vervoer wel.  Het mislukken van twee  burgemeester referenda werd als een bewijs gezien dat de Nederlander er eigenlijk niet aan wil. Deze mogelijkheid werd dan ook snel (naar ieders tevredenheid??) weggewerkt. Dat de burger zich mogelijk afkeerde van schijndemocratie werd niet als optie onderzocht.

Als we een grotere referendumtraditie zouden hebben, dan is er op dit moment wel een leuk lijstje van wensen te formuleren. Het huidige Nederlandse beleid, dat door de samenwerkende partijen voor de belangen van blanke mannen van 55-plus wordt vastgesteld, kan wel een duwtje in de goede richting gebruiken. Valt het jullie ook op dat er vooral gekort wordt in die domeinen waar veel vrouwen actief zijn? Nog maar te zwijgen van het bevoordelen van rechtse-mannen hobbies.  We hebben het te laat zien aankomen. De mogelijkheid van referenda zorgt er voor dat wij ons kunnen uitspreken tegen beleid, als draagvlak lijkt te ontbreken. Ontwikkelingen gaan zo snel tegenwoordig dat uitgangspunten geen 4 jaar overeind kunnen blijven.  Ook helpt het referendum ons om de partij van onze keuze duidelijk te maken dat de compromissen gesloten in een regeerakkoord onacceptabel zijn.  Gezien de grote groep wiens belangen niet goed worden gediend, kan ik me toch voorstellen dat referenda een mooie vorm van oppositie had kunnen worden.  Wie weet slaagt de next generation er wel in om deze verrijking van de democratie te realiseren.